Do rodzaju Aronia zalicza się dwa gatunki, tj. aronię czarną (Aronia melanocarpa) i aronię czerwoną (Aronia arbutifolia), oraz naturalnego mieszańca tych gatunków, czyli aronię śliwolistną (Aronia prunifolia). Aronię czerwoną hoduje się jako roślinę ozdobną. Dla jadalnych owoców bogatych w cenne składniki odżywcze uprawia się aronię czarną oraz aronię śliwolistną. Aronia należy do roślin inwazyjnych. Często wymyka się z upraw i dziczeje. Zadomawia się głównie na terenach wilgotnych, w lasach i zaroślach, na mokradłach.
Aronia pochodzi z Ameryki Północnej. Obszar jej naturalnego występowania obejmuje wschodnią część kontynentu, od kanadyjskiej prowincji Ontario i Nowej Fundlandii na północy po amerykańskie stany Teksas i Floryda na południu. Naturalnym środowiskiem aronii były chłodne lasy, mokradła i skaliste zbocza, na których potrafiła przetrwać nawet bardzo niskie temperatury i okresowe niedobory wilgoci. Rdzenne plemiona indiańskie wykorzystywały owoce aronii jako pożywienie i surowiec leczniczy. Indianie wierzyli, że mają one magiczną moc i chronią przed złymi duchami. Miały dodawać odwagi i siły wojownikom przed walką i wspomagać płodność u kobiet. Suszone owoce aronii wchodziły (wraz z suszonym mięsem i tłuszczem) w skład energetycznych posiłków, które pomagały przetrwać Indianom surowe zimy. Do Europy aronia trafiła prawdopodobnie dopiero w XVIII wieku. Początkowo była traktowana jako ciekawostka botaniczna, z czasem jednak doceniono jej wyjątkową odporność, walory smakowe oraz wysoką wartość odżywczą. Na szerszą skalę uprawa aronii rozwinęła się głównie w Europie Wschodniej i Skandynawii. Obecnie do największych jej producentów należą Polska, Dania i Rosja.
Owoce aronii należą do najbardziej wartościowych pod względem zawartości substancji bioaktywnych. Są niezwykle bogate w witaminy, zwłaszcza w witaminę C. Ponadto aronia jest źródłem witamin E i K oraz witamin z grupy B, ważnych dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Jednak aronia jest ceniona przede wszystkim ze względu na wysoką zawartość polifenoli, w szczególności antocyjanów i flawonoidów. To silne przeciwutleniacze, które pomagają neutralizować wolne rodniki i spowalniać procesy starzenia się organizmu. Zawartość polifenoli w aronii może być nawet kilkakrotnie wyższa niż w innych owocach jagodowych, takich jak borówki, maliny czy żurawina. Owoce aronii zawierają również błonnik pokarmowy, który reguluje pracę jelit, wpływa na metabolizm tłuszczów i poziom glukozy we krwi oraz pomaga w utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Istotnym składnikiem są również garbniki, które nadają owocom charakterystyczny cierpki smak, ale mają także właściwości ściągające i przeciwzapalne. Skład aronii dopełniają minerały, m.in. potas, żelazo, mangan i jod.
W literaturze naukowej i popularnonaukowej podkreśla się kluczową rolę aronii w ochronie organizmu przed stresem oksydacyjnym. Zjawisko to, spowodowane zachwianiem równowagi między wytwarzaniem wolnych rodników a zdolnością organizmu do ich neutralizacji, prowadzi do uszkodzeń komórkowych, które mogą sprzyjać rozwojowi wielu chorób przewlekłych. Regularne spożywanie aronii może wspierać pracę układu sercowo-naczyniowego. Obecne w aronii antocyjany pomagają obniżać ciśnienie krwi, wzmacniają naczynia krwionośne i zmniejszają ryzyko odkładania się blaszek miażdżycowych. Badania wskazują również, że związki bioaktywne zawarte w aronii mogą korzystnie wpływać na gospodarkę lipidową, obniżając poziom „złego” cholesterolu LDL i zwiększając poziom „dobrego” cholesterolu HDL.
Substancje obecne w owocach aronii pomagają redukować stany zapalne w organizmie, co ma szczególne znaczenie w przypadku chorób stawów, układu pokarmowego czy schorzeń autoimmunologicznych. Aronia wykazuje również właściwości przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe. Sok i ekstrakty z owoców aronii mogą wspomagać walkę z infekcjami, wzmacniać odporność i przyspieszać regenerację organizmu po chorobie. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się hamujący wpływ ekstraktu z aronii na rozwój niektórych patogenów. Aronia może mieć również pozytywny wpływ na wzrok. Zawarte w niej antocyjany wspierają regenerację rodopsyny i wzmacniają naczynia krwionośne siatkówki. Owoce aronii stosuje się także w profilaktyce cukrzycy, ponieważ zawarte w nich związki pomagają w stabilizacji poziomu glukozy we krwi i polepszeniu wrażliwości tkanek na insulinę. Dzięki dużej zawartości błonnika aronia wspiera także funkcjonowanie układu pokarmowego. Spożywanie owoców, soków lub przetworów z aronii może poprawiać perystaltykę jelit, przeciwdziałać zaparciom i wspomagać detoksykację organizmu. Ponadto zawarte w aronii garbniki mogą łagodzić podrażnienia przewodu pokarmowego i działać osłaniająco.
Zastosowanie aronii, zarówno w tradycyjnej kuchni, jak i w nowoczesnych technologiach produkcji żywności, jest niezwykle szerokie. Do najpopularniejszych produktów otrzymywanych z owoców aronii należy sok. Można pić sam sok, można też mieszać go z innymi sokami lub dodawać do koktajli. Dzięki naturalnej zawartości polifenoli sok z aronii jest często stosowany jako suplement diety wspierający odporność i wspomagający układ sercowo-naczyniowy. W przemyśle spożywczym duże uznanie zdobywają dżemy, konfitury, przeciery, musy oraz suszone owoce, które sprawdzają się jako dodatek do owsianki, jogurtów czy wypieków. Popularne są również nalewki, wina i likiery z aronii, które łączą intensywny kolor i aromat z delikatną cierpkością. W kuchni domowej aronia może być stosowana w kompotach, nadzieniach do ciast czy sosach do mięs. Dzięki delikatnej cierpkości dobrze komponuje się z daniami o wyraźnym smaku, np. z dziczyzną czy serami pleśniowymi. Świetnie sprawdza się również w połączeniu z jabłkami, gruszkami lub śliwkami.
Aronia znajduje zastosowanie jako naturalny barwnik spożywczy. Zawarte w niej antocyjany nadają produktom intensywny purpurowy kolor, dlatego wykorzystuje się ją do barwienia deserów, jogurtów, napojów czy słodyczy. Jest ceniona ze względu na stabilność barwy, która utrzymuje się nawet po obróbce termicznej. W kosmetologii aronia wykorzystywana jest jako składnik kremów i maseczek, głównie z uwagi na właściwości antyoksydacyjne. Pomaga w ochronie skóry przed działaniem wolnych rodników, spowalnia proces starzenia i poprawia elastyczność skóry. Wyciągi z aronii mogą działać łagodząco, dlatego znajdują zastosowanie w produktach dla skóry wrażliwej.
Popularność aronii rośnie również ze względu na łatwość jej uprawy. Krzewy są wyjątkowo odporne na mrozy, choroby i szkodniki, dzięki czemu mogą być uprawiane w sposób ekologiczny, bez potrzeby stosowania dużej ilości środków ochrony roślin. Aronia dobrze znosi różne warunki glebowe, choć najlepiej rozwija się na stanowiskach słonecznych i żyznych. Zbiory są zazwyczaj obfite, a owoce można długo przechowywać. Choć aronia ma wiele zalet, warto zachować umiar. Jej cierpki smak, wynikający z dużej zawartości garbników, może być dla niektórych osób zbyt intensywny. Nie powinniśmy również traktować aronii jako cudownego środka na wszelkie problemy zdrowotne. Jest po prostu cennym elementem zrównoważonej diety.
Aronia przez lata pozostawała na marginesie zainteresowania konsumentów. Obecnie, dzięki wyjątkowemu składowi chemicznemu, bogactwu wartości odżywczych i szerokiemu zastosowaniu, należy do najbardziej fascynujących owoców jagodowych we współczesnej dietetyce. Z jednej strony stanowi naturalne źródło wielu cennych substancji bioaktywnych, z drugiej zaś jest owocem uniwersalnym, odpornym i wdzięcznym dla ogrodników i konsumentów. Warto zatem poznać ją bliżej, wprowadzić do codziennej diety i korzystać z jej walorów.